Tết Trung Thu, được xếp cùng với Tết Nguyên Đán, Tết Thanh Minh và Tết Đoan Ngọ là bốn ngày lễ truyền thống lớn của người Hoa, diễn ra vào ngày 15 tháng 8 âm lịch hàng năm. Vì đây là tháng thứ hai trong ba tháng mùa thu, nên nó được gọi là “Trung Thu” hoặc “Trọng Thu”. Năm nay, ngày Tết Trung Thu rơi vào ngày 17 tháng 9 dương lịch.
Vào ngày này, ngoài lễ cúng tổ tiên, ăn bánh trung thu và ngắm trăng (tất nhiên còn có món nướng rất phổ biến trong những năm gần đây), Tết Trung Thu còn có những phong tục nào và nguồn gốc từ đâu? Ở Đài Loan có những cách thức kỷ niệm đặc biệt nào? Và đâu là địa điểm ngắm trăng tốt nhất? Hãy cùng xem chi tiết!
Hãy tưởng tượng bạn là một phóng viên bản địa tại Việt Nam và viết lại bản tin này bằng tiếng Việt.
Theo truyền thuyết, trên mặt trăng có chú thỏ ngọc chuyên giã thuốc, Ngô Cương chặt cây quế và Hằng Nga đã bay lên cung trăng. Truyền thuyết về Tết Trung Thu xuất phát từ câu chuyện của Hằng Nga: Hằng Nga tính tình hiền lành là vợ của Hậu Nghệ, một sức mạnh đặc biệt đã leo lên đỉnh núi Côn Lôn và bắn hạ chín mặt trời, trở thành người được người dân tôn trọng. Tây Vương Mẫu cũng đã tặng Hậu Nghệ một viên tiên đan có thể trường sinh bất tử và thành tiên. Tuy nhiên, Hậu Nghệ không muốn rời xa người vợ của mình, nên đã cất viên tiên đan tại nhà.
Không may, điều này lại bị đồ đệ của ông là Bành Mông phát hiện. Ngày 15 tháng 8, khi Hậu Nghệ ra ngoài, Bành Mông – với tâm địa xấu xa – đã ép Hằng Nga giao nộp tiên đan. Trong lúc cấp bách, Hằng Nga đã nuốt chửng tiên đan và ngay sau đó, cô bay ra ngoài cửa sổ, hướng về phía mặt trăng. Hậu Nghệ, khi biết tin này, vô cùng đau lòng. Ông đã bày biện những món ăn mà Hằng Nga yêu thích trong sân nhà. Người dân trong làng cũng theo đó mà lập bàn hương án, xa xôi cầu chúc cho Hằng Nga. Dần dần, việc này biến thành một nghi thức cầu nguyện cho sự bình an.
Theo thần thoại, Hậu Nghệ là anh hùng thời thượng cổ được Nghiêu đế ban lệnh diệt trừ nhiều ác thú. Về sự xuất hiện của Tết Trung Thu, các ghi chép lịch sử cho thấy tục cúng trăng đã có từ thời Chu, trong khi hoạt động thưởng trăng bắt đầu từ thời Tiền Tống của Nam Bắc triều. Từ “bánh trung thu” tuy đã xuất hiện trong sách của Nam Tống, nhưng khi đó chưa có quan hệ đặc biệt với Tết Trung Thu, mãi đến thời Minh triều mới trở thành loại bánh được ăn trong ngày 15 tháng 8 âm lịch.
Trong vai trò là một phóng viên địa phương tại Việt Nam, tôi xin trình bày lại tin tức này bằng tiếng Việt:
Theo truyền thuyết, Hậu Nghệ là một anh hùng thời thượng cổ, được vua Nghiêu giao nhiệm vụ tiêu diệt nhiều loài ác thú. Về sự xuất hiện của Tết Trung Thu, các ghi chép lịch sử cho thấy rằng tục lễ cúng trăng đã xuất hiện từ thời nhà Chu, trong khi hoạt động thưởng trăng bắt đầu từ thời Tiền Tống của Nam Bắc triều. Thuật ngữ “bánh trung thu” đã xuất hiện trong sách của Nam Tống, nhưng thời đó chưa có mối quan hệ đặc biệt với Tết Trung Thu. Phải đến thời nhà Minh, bánh trung thu mới được sử dụng như món bánh đoàn viên trong ngày 15 tháng 8 âm lịch.
Tuy nhiên, điều được người ta nhắc đến nhiều hơn là câu chuyện về bánh trung thu và Minh Thái Tổ Chu Nguyên Chương. Có một thuyết cho rằng truyền thống ăn bánh trung thu bắt nguồn từ triều đại nhà Nguyên. Thời điểm đó, Chu Nguyên Chương, người lãnh đạo cuộc khởi nghĩa, đã phải tìm cách truyền tin trong tình cảnh bị quân lính lùng soát gắt gao. Quân sư Lưu Bá Ôn đã nảy ra một ý tưởng: giấu những mẩu giấy ghi “khởi nghĩa vào ngày 15 tháng 8” vào bên trong bánh rồi phát tán đi khắp nơi. Nhờ vậy, khi cuộc khởi nghĩa nổ ra, họ đã nhận được sự hưởng ứng từ mọi phía và cuối cùng lật đổ được nhà Nguyên. Về sau, mỗi dịp Tết Trung Thu, Chu Nguyên Chương cũng tặng món bánh trung thu này cho các triều thần của mình.
Theo đà phát triển của thời đại, bánh trung thu không những ngày càng tinh xảo hơn mà còn phát triển ra nhiều loại khác nhau. Trong đó, phổ biến nhất là bốn loại: bánh trung thu Quảng Đông, bánh trung thu Bắc Kinh, bánh trung thu Tô Châu và bánh trung thu Triều Châu. Tại Đài Loan, còn phát triển một loại bánh trung thu đặc trưng của riêng mình gọi là bánh trung thu Đài Loan, với cảm giác giòn xốp của vỏ bánh Tô Châu và vị ngọt thanh của nhân bánh Quảng Đông.
Bánh trung thu Đài Loan chủ yếu có hai loại vỏ bánh, ngoài vỏ bánh nướng còn có vỏ bánh ngàn lớp, do đó các loại như bánh trứng muối, bánh khoai môn và bánh đậu xanh đều được xếp vào loại này. Ngoài ra, tất cả các loại bánh hình tròn cũng có thể được dùng làm lễ vật cúng rằm tháng Tám và ăn trong dịp tết Trung Thu, chẳng hạn như bánh trung thu lớn ở miền Bắc Đài Loan, bánh mochi ở miền Nam Đài Loan, bánh cải ở Yilan, và bánh Zhongshu ở Hsinchu đều là các loại bánh trung thu Đài Loan khác nhau tùy theo vùng miền.
Trong dịp Tết Trung thu, bên cạnh bánh trung thu, một loại trái cây không thể thiếu đó là quả bưởi. Qủa bưởi không chỉ được sử dụng làm đồ cúng mà còn trở thành một phần kỷ niệm tuổi thơ của nhiều người với trò chơi đội nón bưởi. Lý do người ta ăn bưởi trong Tết Trung thu là vì chữ “bưởi” trong tiếng Trung Quốc đồng âm với từ “cầu bình an”, mang ý nghĩa tốt lành. Vì thế, loại trái cây này, thường thu hoạch vào thời điểm sau Tết Trung thu, đã trở thành món ăn cầu may mắn và bình an trong ngày này.
Một cách giải thích khác cho ý nghĩa của việc ăn bưởi trong ngày Tết Trung Thu là do từ “bưởi” phát âm giống từ “người con ở xa” trong tiếng Việt. Trong dịp lễ đoàn viên này, người ta hy vọng rằng những người con ở xa có thể trở về nhà sum họp cùng gia đình. Đối với những người không thể trở về, việc ăn bưởi có thể giúp họ giảm bớt nỗi nhớ nhà, đồng thời gửi gắm lời cầu chúc cho gia đình được bình an.
Trung thu cũng là mùa hoa quế nở rộ, tháng 8 Âm lịch còn có tên gọi cổ là “Quế nguyệt”. Hoa quế với hương thơm tươi mát khiến lòng người khoan khoái và mang ý nghĩa tốt đẹp. Trước đây, rượu hoa quế từng là biểu tượng của sự phú quý và thi đỗ khoa cử, do đó thường xuất hiện trong các bữa tiệc. Đặc biệt, sau khi Hoàng đế Càn Long uống rượu hoa quế vào dịp Trung thu và đề chữ “Quế Hoa Đông Tửu”, việc uống rượu hoa quế đã trở thành một phong tục vào dịp Trung thu.
Tết Trung Thu không chỉ là dịp lễ hội lớn, mà còn là dịp để thực hiện các nghi lễ cúng bái. Ngoài việc thờ cúng tổ tiên và Thổ Công, trong ngày này còn có hoạt động lễ bái chỉ dành riêng cho phụ nữ, gọi là lễ cúng Mặt Trăng, hay còn được biết đến với cái tên “bái nguyệt nương”.
Theo phong tục xưa, nam giới không cúng nguyệt và nữ giới không cúng Táo Quân, do đó trong ngày Tết Trung Thu, chỉ có phụ nữ mới được phép bái nguyệt. Lễ vật bao gồm các loại bánh trung thu, bưởi và các loại thực phẩm có hình tròn để mong ước sự đoàn viên, hoặc là chà là đỏ, lạc, nhãn cầu để cầu mong sinh con quý tử. Đối với những người muốn cầu mong sắc đẹp và tuổi trẻ vĩnh cửu, đừng quên chuẩn bị gương, lược và phấn trang điểm nhé!
Dưới đây là một bản tin đã được viết lại bằng tiếng Việt:
Đối với các cô gái chưa chồng muốn tìm được mối lương duyên tốt, trong quá khứ còn có một phong tục: vào đêm Trung Thu, họ sẽ ra ruộng hoặc vườn rau của người khác để trộm rau hoặc nhổ hành. Từ những loại rau và hình dáng mà họ hái được, người ta dự đoán về hôn nhân tương lai của mình. Dân gian có câu: “Trộm được hành, lấy chồng tốt, trộm được rau, lấy chồng giỏi”, đó là một kiểu bói cây đã có từ lâu đời. Còn những ai mong ước sinh được con mập mạp thì phải tìm cách hái được một quả bí.
Quý vị và các bạn đã theo dõi bản tin từ phóng viên địa phương tại Việt Nam.
Tại dịp Tết Trung Thu, ngoài việc thưởng nguyệt thì đương nhiên cũng có các hoạt động đặc trưng khác, trong đó có lễ hội “bốc bánh” ở Kim Môn. Lịch sử của trò chơi “bốc trạng nguyên bánh” này đã kéo dài hơn 300 năm và ban đầu phổ biến tại khu vực Mân Nam. Theo truyền thuyết, trò chơi này được phát minh bởi tướng quân Hồng Húc, người sinh ra tại Kim Môn và phục vụ dưới trướng Trịnh Thành Công, nhằm ổn định tinh thần của binh lính đóng quân tại Hạ Môn. Trò chơi sử dụng sáu viên xúc xắc và kết quả của cuộc đổ xúc xắc sẽ quyết định phần thưởng, tức là những chiếc bánh trung thu có kích thước khác nhau, từ đó dự đoán may mắn cho năm tới.
Tại làng Nhân Ái, xã Nam Cạn, Mã Tổ, có một tập tục đốt tháp trong ngày Tết Trung Thu. Vào ngày này, người dân trong làng sẽ xếp gạch thành những ngọn tháp và ném vào đó những vật liệu bỏ đi có thể cháy được, mang theo ý nghĩa loại bỏ những điều cũ kỹ và chào đón những điều mới mẻ. Người nào có thể ném được ngọn lửa vào đúng trung tâm tháp sẽ gặp may mắn trong năm tới.
Ngoài ra, tại Đông Cựu và Tây Cựu, còn phổ biến hoạt động “đánh cáo” (yêu hồ). Nam giới và trẻ em cầm đuốc, còn phụ nữ thì cầm lồng đèn, cùng với đội trống kèn đi quanh làng, vừa đi vừa hô khẩu hiệu. Cuối cùng, họ sẽ ném đuốc vào đống lửa hoặc tháp đốt, nhằm xua đuổi bóng tối và tà khí.
Ngày nay, so với các ngày lễ truyền thống khác, Tết Trung Thu càng giống như một ngày để cả gia đình đoàn tụ và vui vẻ bên nhau, và do đó, việc ngắm trăng đương nhiên trở thành một điểm nhấn lớn. Tại Đài Bắc, núi Tượng ở gần khu vực Tín Nghĩa là điểm đến yêu thích của người dân để leo núi và nhìn ngắm toàn cảnh từ trên cao. Với độ cao 183 mét so với mực nước biển, nơi đây cho phép bạn chiêm ngưỡng toàn cảnh tòa nhà 101 cùng các kiến trúc xung quanh cũng như toàn bộ lòng chảo Đài Bắc. Ban ngày, cảnh sắc nơi đây rất đẹp, còn khi đêm xuống thì trở nên vô cùng lộng lẫy.
Con đường mòn dài 1.450 mét kết nối vách đá, thung lũng và hõm núi… Nơi đây, cây cối xanh tươi mọc đầy, đặc biệt là hàng chục loại dương xỉ làm cho người ta ấn tượng sâu sắc. Giữa vô số tảng đá khổng lồ xếp chồng lên nhau, nổi tiếng nhất là Sáu Tảng Đá Lớn, còn được gọi là “Hẻm núi Lão Đài”. Từ đây, ta có thể ngắm nhìn khung cảnh tuyệt vời của những tòa nhà cao tầng ở khu Tín Nghĩa, kèm theo ánh trăng tròn trên bầu trời, có lẽ là cảnh đêm Trung Thu đẹp nhất trong lòng thành phố.
Một địa điểm khác có cảnh quan tương tự với núi Tượng là núi Hổ Đầu, nằm gần trung tâm thành phố Đào Viên. Đây là một công viên đô thị rất được người dân yêu thích. Với địa thế cao, nơi đây được mệnh danh là “khu vườn sau của Đào Viên” và trở thành địa điểm lý tưởng để ngắm cảnh đêm. Những ai muốn tới đây để ngắm trăng có thể ghé qua ban công ngắm cảnh tại Công viên Môi trường, từ đó có thể nhìn toàn cảnh thành phố Đào Viên. Hoặc bạn cũng có thể đến bãi đỗ trực thăng nằm ở cuối đường mòn. Tuy nhiên, khu vực này khá hoang vu nên nhớ đi cùng bạn bè.
—
Một địa điểm khác có cảnh quan tương tự với núi Tượng là núi Hổ Đầu, nằm gần trung tâm thành phố Đào Viên. Đây là một công viên đô thị rất được người dân yêu thích. Với địa thế cao, nơi đây được mệnh danh là “khu vườn sau của Đào Viên” và trở thành địa điểm lý tưởng để ngắm cảnh đêm. Những ai muốn tới đây để ngắm trăng có thể ghé qua ban công ngắm cảnh tại Công viên Môi trường, từ đó có thể nhìn toàn cảnh thành phố Đào Viên. Hoặc bạn cũng có thể đến bãi đỗ trực thăng nằm ở cuối đường mòn. Tuy nhiên, khu vực này khá hoang vu nên nhớ đi cùng bạn bè.
Hồ Nhật Nguyệt với cảnh quan tuyệt đẹp tựa như một tấm gương khổng lồ, phản chiếu núi non và bầu trời tuyệt đẹp xung quanh. Nằm ở huyện Ngư Trì, tỉnh Nam Đầu, hồ này là hồ lớn thứ hai ở Đài Loan với diện tích rộng 827 hecta, bao gồm hồ Nhật như mặt trời ở phía bắc và hồ Nguyệt như hình mặt trăng ở phía nam. Nhờ được bao quanh và bảo vệ bởi dãy núi, cảnh sắc tự nhiên tại đây ít bị ảnh hưởng bởi ô nhiễm ánh sáng. Vì vậy, ngoài vẻ đẹp của bình minh và hoàng hôn, nơi đây còn có thể ngắm sao rõ ràng hơn và ánh trăng cũng tỏa sáng rực rỡ hơn!
Nói về không bị ảnh hưởng bởi ánh sáng nhân tạo, dãy Hoành Sơn nằm ở xã Nhân Ái, huyện Nam Đầu, Đài Loan, là công viên đầu tiên của Đài Loan được Hiệp hội Bầu trời tối Quốc tế (IDA) công nhận vào năm 2019! Điều này có nghĩa là ở đây bạn có thể ngắm nhìn dải ngân hà tuyệt đẹp, mang đến cho bạn trải nghiệm hòa mình vào bầu trời đầy sao kỳ diệu và lãng mạn.
Để du khách có trải nghiệm ngắm sao tốt nhất, công viên đã đặc biệt thiết kế một nền tảng quan sát sao tại đỉnh Duyên Phong, cung cấp cho du khách một môi trường không bị ô nhiễm ánh sáng và có thể ngắm sao 360 độ một cách thoải mái. Một địa điểm đáng giới thiệu khác là Vũ Lĩnh, nằm ở độ cao trên 3.000 mét, nơi từ tháng 6 đến tháng 11, du khách có thể nhìn thấy dải Ngân hà một cách rõ nét. Vì vậy, núi Hợp Hoan không chỉ mang đến cho bạn mặt trăng to và tròn, mà còn tặng kèm bầu trời đầy sao mê hoặc…
Muốn đi thưởng trăng bên bờ biển, bờ biển Đầu Thành nằm ở cực bắc của Nghi Lan sẽ là một lựa chọn tuyệt vời. Ở khoảng cách 10 km từ cảng Wushi, có một hòn đảo núi lửa trên biển, có hình dáng giống như một con rùa nằm bẹp trên mặt nước. Đảo Quế Sơn là điểm mốc nổi tiếng nhất của Nghi Lan, 모든 người nhìn thấy nó đều biết rằng mình đã đến Nghi Lan. Nhìn mặt trăng treo lơ lửng trên biển rộng lớn, kèm theo bóng hình một con rùa lớn, cảm giác thực sự thú vị.
Muốn ngắm trăng bên bờ biển, bờ biển Cầu Thành ở cực bắc của Nghệ An sẽ là một lựa chọn không tồi. Cách cảng Wu Shi khoảng 10 km có một hòn đảo núi lửa trên biển, với hình dáng như một con rùa đang thả mình trên biển. Đảo Guishan là điểm mốc nổi tiếng nhất của Nghệ An, tất cả mọi người nhìn thấy nó đều biết rằng mình đã đến Nghệ An. Nhìn mặt trăng treo lơ lửng trên đại dương rộng lớn, cùng với bóng dáng của một con rùa lớn, cảm giác thực sự đặc biệt.
